Unvolendette

Foto SvS (iPhone 5s)

Afgelopen week in het nieuws: KPMG en het haar door justitie gemaakte verwijt van witwassen en valsheid in geschrifte. In de NRC van dit weekend lees ik onder meer daarover een interview met topcurator Willem Jan van Andel. Ik ken hem nog uit mijn Groningse studententijd.

Fundamentele weeffout bij accountants

Volgens Willem Jan lijdt het hele accountantsberoep aan een structurele weeffout. Het is volgens hem naïef om te denken dat iemand die enerzijds voor zijn inkomsten afhankelijk is van zijn opdrachtgever deze anderzijds strikt onafhankelijk kan controleren. Volgens Willem Jan moeten accountant die grote bedrijven controleren ambtenaren worden, omdat dit de enige wijze is waarop zij niet door belangenverstrengeling gehinderd worden. Daarbij wijst hij erop dat er altijd mensen zijn die het niet primair om het geld te doen is.

Partijdigheid als kernwaarde advocatuur

Wij als advocaten hebben gewoon slechts één belang te behartigen: dat van onze cliënt. Natuurlijk, er zijn randvoorwaarden resp. ook andere kernwaarden en gedragsregels, maar de essentie is dat voor ons het belang van onze opdrachtgever leidend is. Anders dan accountants, controleren wij onze opdrachtgevers niet ten behoeve van een hoger belang. Ons te behartigen belang is gewoon dat van de opdrachtgever. Bij controlerende accountants is dat anders: er zit bij hen een ‘tegenstrijdig belang’ inbakken bij elk klus om een jaarrekening te controleren: hoe beter de controle, hoe – ietwat gechargeerd gezegd – ontevredener de opdrachtgever. Dit is bij ons, advocaten, evident anders: hoe beter wij adviseren/procederen, hoe tevredener de cliënt.

En dus?

Kort en goed: Willem Jan heeft minst genomen een punt.

Alternatief: de door een rechtbank benoemde accountant

Intussen noemt Willem Jan niet een alternatief dat juist hem zou moeten aanspreken. Wat namelijk te denken van de door een rechtbank te benoemen accountant die de jaarrekening controleert, zoals ook de curator in een faillissement benoemd wordt door een rechter? De gecontroleerde moet gewoon betalen en heeft geen invloed op wie hem controleert. Als de accountant goed werk verricht, dreigt hij niet ‘als dank’ volgend jaar niet meer te mogen controleren, want wie volgend jaar controleert bepaalt niet de gecontroleerde, doch de rechter.